Nỗi lo sợ mới
Sáng hôm qua bạn Trần Việt Long chuyển tới một bài viết trích từ tuần san Time. Đọc thấy hay hay, buổi tối mỗ cặm cụi ngồi dịch. Dịch xong mới thấy anh Long cũng có gửi kèm một bản dịch khác. Mỗ tôi bật cười vì cái tính ba chớp ba nhoáng của mình; có chuyện làm thiếu, có chuyện lại làm thừa. Thiếu thì bị trách cứ, mà thừa thì lại hết xí quách làm việc khác. Rõ chán cho cái tuổi ... không còn trẻ.
Thôi thì đăng cả ba: nguyên bản của Martha Ann Overland, bản dịch nhận được không rõ tác giả, và bản dịch của mỗ. Anh chị nào bận rộn, đọc một là đủ. Anh chị nào hưởn, đọc cả ba chắc cũng giết được thì giờ một cách thú vị. (Điền Thảo)
In Vietnam, New Fears of a Chinese 'Invasion'
By Martha Ann Overland / Time / Hanoi
Thirty years ago, Vietnamese soldiers waged a final, furious battle in the hills of Lang Son near the country's northern border to push back enemy troops. Both sides suffered horrific losses, but Vietnam eventually proclaimed victory. Decades later, diplomatic relations have been restored and the two nations, at least in public, call each other friend. Vietnam's former foe is a major investor in the country, bilateral trade is at an all-time high, and tourists, not troops, are pouring in.
No, not Americans. Chinese. As part of an aggressive effort to expand its commercial and political influence in Southeast Asia, China is investing heavily in Vietnam. Chinese companies are now involved in myriad road projects, mining operations and power plants. Yet, despite the fact that cooperation between the two communist countries is being encouraged by Vietnam's leaders, this friendly invasion does not sit well among a people who have been fighting off Chinese advances for more than a thousand years, most recently in 1979. Many in Vietnam worry that China is being handed the keys not just to their country's natural resources but also to sensitive strategic areas, threatening the nation's security. "The danger is that China has won most of the bids building electricity, cement and chemical plants," warns Nguyen Van Thu, the chairman of Vietnam's Association of Mechanical Industries. "They eat up everything and leave nothing." (See pictures of the border war between China and Vietnam.) (1)
Thu says he suspects some Chinese companies have won construction contracts by submitting lowball bids, which could mean they are cutting corners, threatening quality and safety. But Thu's biggest concern is the influx of large numbers of Chinese workers, including cooks and cleaning staff, that are taking jobs from Vietnamese and threatening the country's social stability. "Chinese contractors bring everything here, even the toilet seats!" declares Thu. "These are materials Vietnam can produce, and work that Vietnamese can do."
The latest lightning rod for anti-Chinese sentiment is Hanoi's plan to allow subsidiaries of the Aluminum Corporation of China (Chinalco) to mine bauxite ore in Vietnam's Central Highlands. Bauxite is a key ingredient in aluminum, which China needs to fuel its construction industry. Vietnam has an estimated eight billion tons of high-quality bauxite, the third-largest reserves in the world. The environmental cost of extracting the mineral, however, can be high. Strip mining is efficient, but scars the land and bauxite processing releases a toxic red sludge that can seep into water supplies if not adequately contained. Several senior Vietnamese scientists as well as Vietnam's burgeoning green movement have questioned the wisdom of giving mining rights to China, whose own mines were shut down because of the massive damage they caused to the environment.
But the real opposition appears to have less to do with the environment and more to do with Vietnam's fear of its neighbor on the country's northern border. Nationalist groups accuse Hanoi of caving in to pressure from commodities-hungry China by allowing the mining project to go forward. Bloggers are whipping up fears that the influx of Chinese workers is part of Beijing's long-term strategy to occupy their country. Banned pro-democracy groups, which are happy for any opportunity to criticize the authoritarian government, call the mining venture an "ill-begotten scheme." Earlier this month, a dissident Buddhist monk, Thich Quang Do, said that strip mining will destroy the way of life of the region's ethnic minorities. He added that the project created "an illustration of Vietnam's dependence on China." There has been no such outcry against U.S. aluminum giant Alcoa's plans to mine two sites in Dak Nong province in the Central Highlands.
Perhaps the most unexpected criticism has come from General Vo Nguyen Giap, a revered Vietnamese military leader who helped defeat the French and later the Americans. In a letter to Vietnam's Prime Minister Nguyen Tan Dung, the 97-year-old war hero voiced concern over the presence of large numbers of Chinese in the Central Highlands, which is a strategic gateway to Vietnam, one where battles have been won and lost.
Other countries in the region are made uneasy by China's thirst for resources. Last month, the Australian government rejected a $1.8 billion bid by Chinese mining company Minmetals to acquire debt-ridden OZ Minerals, the world's second-biggest zinc miner, due to national security concerns. OZ Minerals has operations near Australia's Woomera weapons testing site.
The Hanoi government says it is listening to concerns but it appears to be unmoved. Dung recently declared bauxite mining a "major policy of the party and the state." Deputy Prime Minister Hoang Trung Hai reaffirmed the government's support, and several local provincial officials were on hand at a recent mining conference to defend the project, arguing that despite the presence of the Chinese workers, development will benefit the impoverished ethnic minorities who live in the region.
The pressure on Vietnam to proceed as planned is enormous, says Carl A. Thayer, a Vietnam expert who teaches at the University of New South Wales' Australian Defense Force Academy. Vietnam needs to trade with China, the world's third-largest economy, to survive. Thayer acknowledges that no Chinese company operates independently of the government. "If you go up far enough you will find a military or a security connection," he says. "But Chinese occupation? I don't believe that."
Some of the problems are of Vietnam's own making, observes Thayer. The country has become increasingly dependent on foreign direct investment to buoy its economy. Last year, overseas investors sunk a record $11.5 billion into Vietnam. China last year had 73 investment projects worth $334 million in the country. But in the wake of the global recession, foreign direct investment plummeted 70% in the first quarter of 2009 compared to the same time period last year.
Hanoi has been calling for increased investment, and is even more desperate for external cash infusions now that its economy has flatlined. Vietnam has also racked up a massive trade deficit with China. As more Chinese companies venture across the border and sink millions into new investment projects, Hanoi can't dictate all the terms. Nor can they just close the spigot. "The Vietnamese have to be careful of what they wish for," says Thayer.
Martha Ann Overland
Bản dịch Việt ngữ
Việt Nam quan ngại về
một cuộc “xâm lược” mới của Trung Quốc
(không biết người dịch)
“... chính Việt Nam đã tự làm khó khăn cho mình. Quốc gia này càng ngày càng phụ thuộc vào đầu tư trực tiếp từ nước ngoài nhằm vực dậy nền kinh tế của mình ...”
Ba mươi năm trước lính Việt Nam đã tham gia vào trận chiến khốc liệt cuối cùng trên những ngọn đồi Lạng Sơn gần vùng biên giới phía bắc, để đẩy lùi lực lượng địch quân. Cả hai phía đều phải chịu thiệt hại to lớn, nhưng cuối cùng thì Việt Nam tuyên bố là họ chiến thắng. Những thập niên sau đó, quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia đã được tái lập, cả hai phía đều gọi nhau là bạn, ít ra là ở bề ngoài. Kẻ thù của người Việt ngày nào nay là một nhà đầu tư lớn vào nước này với thương mại song phương đang ở mức cao nhất, và khách du lịch, không phải là binh lính nữa, đang tràn sang.
Không, không phải người Mỹ, mà là người Tàu. Như một phần trong nỗ lực bành trướng ảnh hưởng kinh tế và chính trị của mình trong vùng Đông Nam Á, Trung Quốc đang đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam. Các công ty Trung Quốc đang tham gia vào hàng loạt các dự án về đường sá, khai thác mỏ và nhà máy năng lượng. Nhưng mặc dù quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia cộng sản này được các người lãnh đạo Việt Nam ủng hộ, cuộc xâm lược hoà nhã này lại không được hưởng ứng mấy từ phía dân chúng, là những người từng phải chống trả sự xâm lược của Trung Quốc hơn nghìn năm qua, mà lần gần đây nhất là vào năm 1979. Nhiều người Việt lo ngại là Trung Quốc đang được trao những chìa khoá không những của các nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn của cả những khu vực chiến lược nhạy cảm, đe doạ sự an ninh của quốc gia. Ông Nguyễn Văn Thụ, chủ tịch Hiệp Hội Doanh Nghiệp Cơ Khí, lên tiếng cảnh báo rằng "Mối nguy nằm trong sự kiện người Tàu đã thắng hầu hết các gói thầu xây dựng các công trình điện, xi-măng và hoá chất. Họ vét sạch mọi thứ và chẳng để lại gì".
Ông Thụ nói rằng ông nghi ngờ một số công ty Trung Quốc đã trúng thầu bằng cách bỏ giá thấp, có nghĩa là họ sẽ rút ruột các công trình xây dựng, đe doạ chất lượng và an toàn công trình. Nhưng mối quan ngại lớn nhất của ông chính là việc một số lượng lớn nhân công Trung Quốc đang đổ vào, bao gồm cả những người nấu bếp và dọp dẹp, họ đang giành công việc của người Việt và đe doạ sự ổn định xã hội trong nước. Ông Thụ nói rằng "Các nhà thầu Trung Quốc đem mọi thứ vào, ngay cả chiếc bàn cầu! Những thứ vật liệu đó thì Việt Nam có thể làm ra được, và về công việc thì nhân công Việt Nam có thể làm được".
Đòn sấm sét gần đây nhất đánh động tâm lý chống Trung Quốc là dự định của nhà nước Hà Nội cho phép những công ty con thuộc Tập Đoàn Nhôm Trung Quốc (Chinalco) được khai thác quặng bô xít ở vùng Tây Nguyên Việt Nam. Bô xít là nguyên liệu chính của nhôm mà Trung Quốc đang cần để cung cấp cho ngành công nghiệp xây dựng của mình. Việt Nam ước tính là có trữ lượng khoảng 8 tỉ tấn bô xít chất lượng cao, đứng hàng thứ ba trên thế giới. Nhưng hệ quả môi trường từ việc khai thác khoáng sản này có thể rất cao. Khai thác theo luồng thì có hiệu quả cao nhưng đất đai sẽ bị cày xới và việc xử lý bô xít sẽ thải ra chất bùn đỏ độc hại, có thể hoà vào trong nguồn nước dùng nếu không bảo quản đúng mức. Một số nhà khoa học có kinh nghiệm cũng như phong trào bảo vệ môi trường đang chớm dậy tại Việt Nam đã cật vấn rằng rằng cho người Tàu cái quyền khai thác mỏ là một quyết định thiếu sáng suốt trong khi chính Trung Quốc đã phải đóng cửa các khu mỏ của họ vì những tai hại ghê gớm đối với môi trường.
Là thù?...
… hay là bạn?
Nhưng sự chống đối xem ra không nghiêng nặng về việc bảo vệ sinh môi mà phần lớn là từ mối quan ngại của Việt Nam đối với đất nước láng giềng phương bắc. Các nhóm quốc gia chủ nghĩa lên án Hà Nội đã nhượng bộ trước áp lực của một Trung Quốc đang đói nguyên liệu khi cho phép các dự án khai thác mỏ. Những blogger đang ra sức cảnh giác về mối lo là nhân công Trung Quốc đang tràn vào chính là nằm trong chiến lược lâu dài của Bắc Kinh nhằm chiếm đóng đất nước họ. Những tổ chức dân chủ bị cấm đoán, luôn tìm cơ hội để phê phán nhà nước độc tài, thì gọi dự án khai thác mỏ này là một "kế hoạch bệnh hoạn". Đầu tháng này, vị tu sĩ Phật giáo bất đồng chính kiến với nhà nước là hoà thượng Thích Quảng Độ đã cho rằng khai thác các vựa mỏ sẽ huỷ hoại nếp sống của các dân tộc thiểu số. Ông nói thêm rằng dự án đã "minh chứng rằng Việt Nam quy phục Trung Quốc". Trong khi đó thì có hai công trình mỏ của công ty nhôm khổng lồ của Mỹ là Alcoa tại tỉnh Đak Nông tại Tây nguyên thì không bị chống đối tương tự.
Có lẽ sự chống đối bất ngờ nhất là từ Tướng Võ Nguyên Giáp, một nhà lãnh đạo quân sự được kính trọng, người từng đánh bại người Pháp và người Mỹ. Trong một bức thư gửi cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, vị anh hùng thời chiến nay đã 97 tuổi lên tiếng bày tỏ quan ngại về sự hiện diện của quá đông người Trung Quốc ở vùng cao Tây Nguyên, cửa ngõ chiến lược của Việt Nam, nơi từng quyết định thắng bại của các trận chiến.
Những quốc gia khác trong vùng đã cảm thấy khó chịu trước sự thèm khát tài nguyên của Trung Quốc. Mới tháng trước chính phủ Úc đã từ chối không cho công ty khai thác mỏ Minmetals của Trung Quốc mua lại công ty đang thiếu nợ trầm trọng là OZ Minerals, công ty khai thác kẽm lớn nhì thế giới với giá 1.8 tỉ đô-la, dựa trên những quan ngại về an ninh quốc phòng. OZ Minerals có những hoạt động gần vùng thử nghiệm vũ khí Woomera của Úc.
Nhà cầm quyền Hà Nội nói rằng họ lắng nghe những quan ngại này nhưng có vẻ là họ vẫn không thay đổi quyết định. Vừa qua Thủ tướng Dũng đã tuyên bố việc khai thác bô xít là "chủ trương lớn của đảng và nhà nước". Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải tái xác nhận quyết định của chính phủ và một số quan chức cấp tỉnh đã có mặt tại hội nghị khai thác khoáng sản vừa qua để bảo vệ dự án này với lập luận là mặc dù có sự hiện diện của công nhân Trung Quốc, việc khai thác khu vực này sẽ có lợi cho các sắc dân thiểu số tại địa phương đang còn nhiều cơ cực.
Carl A. Thayer, chuyên viên về Việt Nam đang giảng dạy tại Học viện Quốc phòng Úc thuộc Đại học New South Wale cho hay là Việt Nam đang chịu sức ép khá gay gắt phải tiến hành các dự án khai thác mỏ này. Để tồn tại, Việt Nam cần trao đổi mậu dịch với Trung Quốc, một quốc gia đứng thứ ba trên thế giới về mặt kinh tế. Ông Thayer công nhận rằng không có công ty nào ở Trung Quốc hoạt động độc lập với chính quyền họ. Ông cho rằng "Nếu nhìn sâu hơn, ta sẽ thấy có mối liên quan về quân sự hoặc an ninh nào đấy. Nhưng một cuộc xâm lăng của Trung Quốc? Tôi không tin".
Ông Thayer nhận định là chính Việt Nam tự đẩy mình vào cái thế khó. Quốc gia này càng ngày càng phụ thuộc vào đầu tư trực tiếp từ nước ngoài nhằm vực dậy nền kinh tế của mình. Năm ngoái, đầu tư nước ngoài ở Việt Nam giảm mất 11.5 tỉ, một con số kỷ lục. Cũng trong năm qua, Trung Quốc đã đầu tư 73 dự án vào đất nước này với tổng trị giá 334 triệu đô la. Nhưng trong hiện tình kinh tế suy sụp toàn cầu, đầu tư trực tiếp từ nước ngoài đã giảm đến 70% trong quý I năm 2009 so với cùng kỳ năm ngoái.
Hà Nội đang kêu gọi tăng cường đầu tư và ngóng cổ chờ tiền từ bên ngoài rót vào trong hoàn cảnh kinh tế đang suy thoái. Việt Nam lại còn tích luỹ một tỉ lệ thâm hụt khổng lồ trong việc giao thương với Trung Quốc. Khi ngày càng nhiều các công ty Trung Quốc từ bên kia biên giới đang đổ hàng triệu đô-la vào những dự án đầu tư thì Hà Nội không thể tự đặt ra điều kiện. Ngăn cấm người ta thì càng không thể. Ông Thayer cho biết thêm là "Người Việt cần phải thận trọng khi tính chuyện với người ta".
***
Thirty years ago, Vietnamese soldiers waged a final, furious battle in the hills of Lang Son near the country's northern border to push back enemy troops. Both sides suffered horrific losses, but Vietnam eventually proclaimed victory. Decades later, diplomatic relations have been restored and the two nations, at least in public, call each other friend. Vietnam's former foe is a major investor in the country, bilateral trade is at an all-time high, and tourists, not troops, are pouring in.
No, not Americans. Chinese. As part of an aggressive effort to expand its commercial and political influence in Southeast Asia, China is investing heavily in Vietnam. Chinese companies are now involved in myriad road projects, mining operations and power plants. Yet, despite the fact that cooperation between the two communist countries is being encouraged by Vietnam's leaders, this friendly invasion does not sit well among a people who have been fighting off Chinese advances for more than a thousand years, most recently in 1979. Many in Vietnam worry that China is being handed the keys not just to their country's natural resources but also to sensitive strategic areas, threatening the nation's security. "The danger is that China has won most of the bids building electricity, cement and chemical plants," warns Nguyen Van Thu, the chairman of Vietnam's Association of Mechanical Industries. "They eat up everything and leave nothing." (See pictures of the border war between China and Vietnam.) (1)
Thu says he suspects some Chinese companies have won construction contracts by submitting lowball bids, which could mean they are cutting corners, threatening quality and safety. But Thu's biggest concern is the influx of large numbers of Chinese workers, including cooks and cleaning staff, that are taking jobs from Vietnamese and threatening the country's social stability. "Chinese contractors bring everything here, even the toilet seats!" declares Thu. "These are materials Vietnam can produce, and work that Vietnamese can do."
The latest lightning rod for anti-Chinese sentiment is Hanoi's plan to allow subsidiaries of the Aluminum Corporation of China (Chinalco) to mine bauxite ore in Vietnam's Central Highlands. Bauxite is a key ingredient in aluminum, which China needs to fuel its construction industry. Vietnam has an estimated eight billion tons of high-quality bauxite, the third-largest reserves in the world. The environmental cost of extracting the mineral, however, can be high. Strip mining is efficient, but scars the land and bauxite processing releases a toxic red sludge that can seep into water supplies if not adequately contained. Several senior Vietnamese scientists as well as Vietnam's burgeoning green movement have questioned the wisdom of giving mining rights to China, whose own mines were shut down because of the massive damage they caused to the environment.
But the real opposition appears to have less to do with the environment and more to do with Vietnam's fear of its neighbor on the country's northern border. Nationalist groups accuse Hanoi of caving in to pressure from commodities-hungry China by allowing the mining project to go forward. Bloggers are whipping up fears that the influx of Chinese workers is part of Beijing's long-term strategy to occupy their country. Banned pro-democracy groups, which are happy for any opportunity to criticize the authoritarian government, call the mining venture an "ill-begotten scheme." Earlier this month, a dissident Buddhist monk, Thich Quang Do, said that strip mining will destroy the way of life of the region's ethnic minorities. He added that the project created "an illustration of Vietnam's dependence on China." There has been no such outcry against U.S. aluminum giant Alcoa's plans to mine two sites in Dak Nong province in the Central Highlands.
Perhaps the most unexpected criticism has come from General Vo Nguyen Giap, a revered Vietnamese military leader who helped defeat the French and later the Americans. In a letter to Vietnam's Prime Minister Nguyen Tan Dung, the 97-year-old war hero voiced concern over the presence of large numbers of Chinese in the Central Highlands, which is a strategic gateway to Vietnam, one where battles have been won and lost.
Other countries in the region are made uneasy by China's thirst for resources. Last month, the Australian government rejected a $1.8 billion bid by Chinese mining company Minmetals to acquire debt-ridden OZ Minerals, the world's second-biggest zinc miner, due to national security concerns. OZ Minerals has operations near Australia's Woomera weapons testing site.
The Hanoi government says it is listening to concerns but it appears to be unmoved. Dung recently declared bauxite mining a "major policy of the party and the state." Deputy Prime Minister Hoang Trung Hai reaffirmed the government's support, and several local provincial officials were on hand at a recent mining conference to defend the project, arguing that despite the presence of the Chinese workers, development will benefit the impoverished ethnic minorities who live in the region.
The pressure on Vietnam to proceed as planned is enormous, says Carl A. Thayer, a Vietnam expert who teaches at the University of New South Wales' Australian Defense Force Academy. Vietnam needs to trade with China, the world's third-largest economy, to survive. Thayer acknowledges that no Chinese company operates independently of the government. "If you go up far enough you will find a military or a security connection," he says. "But Chinese occupation? I don't believe that."
Some of the problems are of Vietnam's own making, observes Thayer. The country has become increasingly dependent on foreign direct investment to buoy its economy. Last year, overseas investors sunk a record $11.5 billion into Vietnam. China last year had 73 investment projects worth $334 million in the country. But in the wake of the global recession, foreign direct investment plummeted 70% in the first quarter of 2009 compared to the same time period last year.
Hanoi has been calling for increased investment, and is even more desperate for external cash infusions now that its economy has flatlined. Vietnam has also racked up a massive trade deficit with China. As more Chinese companies venture across the border and sink millions into new investment projects, Hanoi can't dictate all the terms. Nor can they just close the spigot. "The Vietnamese have to be careful of what they wish for," says Thayer.
Martha Ann Overland
Bản dịch Việt ngữ
Việt Nam quan ngại về
một cuộc “xâm lược” mới của Trung Quốc
(không biết người dịch)
“... chính Việt Nam đã tự làm khó khăn cho mình. Quốc gia này càng ngày càng phụ thuộc vào đầu tư trực tiếp từ nước ngoài nhằm vực dậy nền kinh tế của mình ...”
Ba mươi năm trước lính Việt Nam đã tham gia vào trận chiến khốc liệt cuối cùng trên những ngọn đồi Lạng Sơn gần vùng biên giới phía bắc, để đẩy lùi lực lượng địch quân. Cả hai phía đều phải chịu thiệt hại to lớn, nhưng cuối cùng thì Việt Nam tuyên bố là họ chiến thắng. Những thập niên sau đó, quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia đã được tái lập, cả hai phía đều gọi nhau là bạn, ít ra là ở bề ngoài. Kẻ thù của người Việt ngày nào nay là một nhà đầu tư lớn vào nước này với thương mại song phương đang ở mức cao nhất, và khách du lịch, không phải là binh lính nữa, đang tràn sang.
Không, không phải người Mỹ, mà là người Tàu. Như một phần trong nỗ lực bành trướng ảnh hưởng kinh tế và chính trị của mình trong vùng Đông Nam Á, Trung Quốc đang đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam. Các công ty Trung Quốc đang tham gia vào hàng loạt các dự án về đường sá, khai thác mỏ và nhà máy năng lượng. Nhưng mặc dù quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia cộng sản này được các người lãnh đạo Việt Nam ủng hộ, cuộc xâm lược hoà nhã này lại không được hưởng ứng mấy từ phía dân chúng, là những người từng phải chống trả sự xâm lược của Trung Quốc hơn nghìn năm qua, mà lần gần đây nhất là vào năm 1979. Nhiều người Việt lo ngại là Trung Quốc đang được trao những chìa khoá không những của các nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn của cả những khu vực chiến lược nhạy cảm, đe doạ sự an ninh của quốc gia. Ông Nguyễn Văn Thụ, chủ tịch Hiệp Hội Doanh Nghiệp Cơ Khí, lên tiếng cảnh báo rằng "Mối nguy nằm trong sự kiện người Tàu đã thắng hầu hết các gói thầu xây dựng các công trình điện, xi-măng và hoá chất. Họ vét sạch mọi thứ và chẳng để lại gì".
Ông Thụ nói rằng ông nghi ngờ một số công ty Trung Quốc đã trúng thầu bằng cách bỏ giá thấp, có nghĩa là họ sẽ rút ruột các công trình xây dựng, đe doạ chất lượng và an toàn công trình. Nhưng mối quan ngại lớn nhất của ông chính là việc một số lượng lớn nhân công Trung Quốc đang đổ vào, bao gồm cả những người nấu bếp và dọp dẹp, họ đang giành công việc của người Việt và đe doạ sự ổn định xã hội trong nước. Ông Thụ nói rằng "Các nhà thầu Trung Quốc đem mọi thứ vào, ngay cả chiếc bàn cầu! Những thứ vật liệu đó thì Việt Nam có thể làm ra được, và về công việc thì nhân công Việt Nam có thể làm được".
Đòn sấm sét gần đây nhất đánh động tâm lý chống Trung Quốc là dự định của nhà nước Hà Nội cho phép những công ty con thuộc Tập Đoàn Nhôm Trung Quốc (Chinalco) được khai thác quặng bô xít ở vùng Tây Nguyên Việt Nam. Bô xít là nguyên liệu chính của nhôm mà Trung Quốc đang cần để cung cấp cho ngành công nghiệp xây dựng của mình. Việt Nam ước tính là có trữ lượng khoảng 8 tỉ tấn bô xít chất lượng cao, đứng hàng thứ ba trên thế giới. Nhưng hệ quả môi trường từ việc khai thác khoáng sản này có thể rất cao. Khai thác theo luồng thì có hiệu quả cao nhưng đất đai sẽ bị cày xới và việc xử lý bô xít sẽ thải ra chất bùn đỏ độc hại, có thể hoà vào trong nguồn nước dùng nếu không bảo quản đúng mức. Một số nhà khoa học có kinh nghiệm cũng như phong trào bảo vệ môi trường đang chớm dậy tại Việt Nam đã cật vấn rằng rằng cho người Tàu cái quyền khai thác mỏ là một quyết định thiếu sáng suốt trong khi chính Trung Quốc đã phải đóng cửa các khu mỏ của họ vì những tai hại ghê gớm đối với môi trường.
Là thù?...
… hay là bạn?
Nhưng sự chống đối xem ra không nghiêng nặng về việc bảo vệ sinh môi mà phần lớn là từ mối quan ngại của Việt Nam đối với đất nước láng giềng phương bắc. Các nhóm quốc gia chủ nghĩa lên án Hà Nội đã nhượng bộ trước áp lực của một Trung Quốc đang đói nguyên liệu khi cho phép các dự án khai thác mỏ. Những blogger đang ra sức cảnh giác về mối lo là nhân công Trung Quốc đang tràn vào chính là nằm trong chiến lược lâu dài của Bắc Kinh nhằm chiếm đóng đất nước họ. Những tổ chức dân chủ bị cấm đoán, luôn tìm cơ hội để phê phán nhà nước độc tài, thì gọi dự án khai thác mỏ này là một "kế hoạch bệnh hoạn". Đầu tháng này, vị tu sĩ Phật giáo bất đồng chính kiến với nhà nước là hoà thượng Thích Quảng Độ đã cho rằng khai thác các vựa mỏ sẽ huỷ hoại nếp sống của các dân tộc thiểu số. Ông nói thêm rằng dự án đã "minh chứng rằng Việt Nam quy phục Trung Quốc". Trong khi đó thì có hai công trình mỏ của công ty nhôm khổng lồ của Mỹ là Alcoa tại tỉnh Đak Nông tại Tây nguyên thì không bị chống đối tương tự.
Có lẽ sự chống đối bất ngờ nhất là từ Tướng Võ Nguyên Giáp, một nhà lãnh đạo quân sự được kính trọng, người từng đánh bại người Pháp và người Mỹ. Trong một bức thư gửi cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, vị anh hùng thời chiến nay đã 97 tuổi lên tiếng bày tỏ quan ngại về sự hiện diện của quá đông người Trung Quốc ở vùng cao Tây Nguyên, cửa ngõ chiến lược của Việt Nam, nơi từng quyết định thắng bại của các trận chiến.
Những quốc gia khác trong vùng đã cảm thấy khó chịu trước sự thèm khát tài nguyên của Trung Quốc. Mới tháng trước chính phủ Úc đã từ chối không cho công ty khai thác mỏ Minmetals của Trung Quốc mua lại công ty đang thiếu nợ trầm trọng là OZ Minerals, công ty khai thác kẽm lớn nhì thế giới với giá 1.8 tỉ đô-la, dựa trên những quan ngại về an ninh quốc phòng. OZ Minerals có những hoạt động gần vùng thử nghiệm vũ khí Woomera của Úc.
Nhà cầm quyền Hà Nội nói rằng họ lắng nghe những quan ngại này nhưng có vẻ là họ vẫn không thay đổi quyết định. Vừa qua Thủ tướng Dũng đã tuyên bố việc khai thác bô xít là "chủ trương lớn của đảng và nhà nước". Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải tái xác nhận quyết định của chính phủ và một số quan chức cấp tỉnh đã có mặt tại hội nghị khai thác khoáng sản vừa qua để bảo vệ dự án này với lập luận là mặc dù có sự hiện diện của công nhân Trung Quốc, việc khai thác khu vực này sẽ có lợi cho các sắc dân thiểu số tại địa phương đang còn nhiều cơ cực.
Carl A. Thayer, chuyên viên về Việt Nam đang giảng dạy tại Học viện Quốc phòng Úc thuộc Đại học New South Wale cho hay là Việt Nam đang chịu sức ép khá gay gắt phải tiến hành các dự án khai thác mỏ này. Để tồn tại, Việt Nam cần trao đổi mậu dịch với Trung Quốc, một quốc gia đứng thứ ba trên thế giới về mặt kinh tế. Ông Thayer công nhận rằng không có công ty nào ở Trung Quốc hoạt động độc lập với chính quyền họ. Ông cho rằng "Nếu nhìn sâu hơn, ta sẽ thấy có mối liên quan về quân sự hoặc an ninh nào đấy. Nhưng một cuộc xâm lăng của Trung Quốc? Tôi không tin".
Ông Thayer nhận định là chính Việt Nam tự đẩy mình vào cái thế khó. Quốc gia này càng ngày càng phụ thuộc vào đầu tư trực tiếp từ nước ngoài nhằm vực dậy nền kinh tế của mình. Năm ngoái, đầu tư nước ngoài ở Việt Nam giảm mất 11.5 tỉ, một con số kỷ lục. Cũng trong năm qua, Trung Quốc đã đầu tư 73 dự án vào đất nước này với tổng trị giá 334 triệu đô la. Nhưng trong hiện tình kinh tế suy sụp toàn cầu, đầu tư trực tiếp từ nước ngoài đã giảm đến 70% trong quý I năm 2009 so với cùng kỳ năm ngoái.
Hà Nội đang kêu gọi tăng cường đầu tư và ngóng cổ chờ tiền từ bên ngoài rót vào trong hoàn cảnh kinh tế đang suy thoái. Việt Nam lại còn tích luỹ một tỉ lệ thâm hụt khổng lồ trong việc giao thương với Trung Quốc. Khi ngày càng nhiều các công ty Trung Quốc từ bên kia biên giới đang đổ hàng triệu đô-la vào những dự án đầu tư thì Hà Nội không thể tự đặt ra điều kiện. Ngăn cấm người ta thì càng không thể. Ông Thayer cho biết thêm là "Người Việt cần phải thận trọng khi tính chuyện với người ta".
***
Người Việt Nam lại sợ bị nước Tàu xâm lăng
Điền Thảo dịch
Cách đây ba mươi năm, binh sĩ Việt Nam đã tham dự một trận chiến ác liệt sau chót trên những quả đồi ở Lạng Sơn gần biên giới phía bắc để đẩy lùi quân thù. Cả hai bên bị thiệt hại nặng nề nhưng cuối cùng Việt Nam tuyên bố chiến thắng. Những thập niên sau quan hệ ngoại giao được tái lập và hai nước ít ra thanh thiên bạch nhật gọi nhau là bạn. Kẻ thù cũ của Việt Nam là một nước bỏ vốn đầu tư chính tại nước Việt, mậu dịch song phương cao nhất từ xưa tới nay, và khách du lịch chứ không phải quân lính đang kéo vô.
Không, không phải người Mỹ mà là người Hoa là những người hăm hở muốn mở rộng ảnh hưởng thương mại chính trị ở Đông Nam Á, đang đầu tư mạnh mẽ vào Việt Nam. Những công ty người Tàu đang can dự vào hằng hà sa số các dự án đường lộ, khai mỏ, và nhà máy năng lượng. Thế nhưng ngược lại với chuyện hợp tác giữa hai nước cộng sản được giới lãnh đạo Viện Nam cổ súy, sự xậm lăng hòa bình này tỏ ra không ổn nơi một dân tộc đã từng chiến đấu đẩy lùi bước tiến của người Tàu trong hơn một ngàn năm, mà mới nhất là vào năm 1979. Nhiều người Việt cho rằng người Tàu không phải chỉ nắm giữ chìa khóa mở cửa vào những nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước Việt mà còn tiến vào những địa hạt chiến lược nhậy cảm, đe dọa an ninh quốc gia của nước này. "Người Tàu trúng đa số các khoản thầu xây dựng các nhà máy điện khí, xi-măng và hóa chất đó là điều nguy hiểm". "Họ nuốt dần mọi thứ và chẳng chừa lại thứ gì".
Ông Thu nói ông ta nghi ngại các công ty người Tàu đưa giá hời để chiếm các giao kèo, rồi đấp điếm cho xong khiến phương hại đến phẩm chất và sự an toàn của các công trình. Nhưng điều mà ông Thu lo ngại nhất là có quá đông công nhân người Tàu từ đầu bếp đến những người dọn dẹp, họ đang chiếm hết việc làm của người Việt, và làm nguy hại cho ổn định xã hội. Ông Thu tuyên bố: "Nhà thầu người Tàu mang theo mọi thứ vào đây kẻ cả bàn cầu!" ..."Có những thứ Việt Nam có thể sản xuất, có những công việc người Việt có thể làm".
Cú sét chót làm bùng dậy tâm lý bài Hoa là dự án nhượng cho chi nhánh cộng ty Aluminum Corporation of China (Chinalco) quyền khai thác quặng bô-xít ở cao nguyên Trung Phần Việt Nam. Bô-xít là thành phần chính yếu của nhôm mà người Tàu cần để đẩy mạnh kỹ nghệ xây cất của họ. Việt Nam đã ước lượng có khoảng tám tỷ tấn quặng bô-xít loại tốt, nước có trữ lượng lớn hàng thứ ba trên thế giới. Tuy nhiên giá môi sinh để khai quật quặng có thể cao. Việc khai quật hiệu nghiệm nhưng đất sẽ chai đi và quá trình biến chế sẽ để lại chất bùn đỏ nhiễm độc thẩm thấu vào ngưồn nước nếu không có biện pháp thích ứng.
Nhiều nhà khoa học kỳ cựu cũng như phong trào xanh đang lớn mạnh ở Việt Nam cho rằng có thể đã thiếu khôn ngoan khi trao quyền khai thác mỏ cho người Tàu là những người đã đóng các mỏ của chính họ lại để tránh gây tác hại lớn lao cho môi sinh.
Nhưng dường như lo cho môi sinh mà chống đối thì ít mà vì sợ người láng giềng phương bắc thì nhiều. Những nhóm không cộng sản cáo buộc Hà Nội nhường nhịn người Tàu đang đói khát nguyên liệu khi chấp thuận để các dự án tiếp tục tiến hành. Những người (Việt) điều hành mạng lưói điện đang dấy lên nỗi lo sợ rằng khối công nhân người Tàu là một bộ phận trong chiến lược dài hạn của Bắc Kinh nhằm chiếm giữ đất nước họ. Những nhóm họat động vì dân chủ vui mừng tóm lấy cơ hội để đả kích chính phủ cường quyền, gọi cuộc phiêu lưu quặng mỏ là một "mưu định lệch lạc". Đầu tháng vừa rồi, nhà sư đối kháng Thích Quảng Độ nói rằng việc đào bới mỏ sẽ phá hoại môi sinh của các sắc tộc trong vùng. Ông còn nói dự án "đã tạo ra một hình ảnh một Việt Nam lệ thuộc nước Tàu". Không có chuyện chống đối ồn ào như vậy đối với những dự án của hãng nhôm kếch sù Mỹ Alcoa tại Cao Nguyên Trung Phần.
Chỉ trích có thể bất ngờ ngờ nhất là của tướng Võ Nguyên Giáp, một người lãnh đạo quân sự được quý trọng, người đã giúp phần chiến thắng Pháp và rồi Mỹ. Trong bức thư gửi thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người anh hùng 97 tuổi lên tiếng lo ngại về sự hiện diện đông đảo số người Tàu ở Cao Nguyen Trung Phần một cửa ngõ chiến lược tiến vào Việt Nam, một cửa ngõ đã đem đến thắng bại.
Một nước Tàu đói khát tài nguyên đã khiến nhiều nước trong vùng cảm thấy không yên. Tháng vừa rồi chính phủ Úc đã bác công ty mỏ Minmetals của Tàu bỏ giá 1.8 tỷ để thủ đắc công ty OZ Minerals ngập nợ, một công ty mỏ thiếc lớn hàng thứ hai trên thế giới, vì những lo ngại cho an ninh quốc gia. OZ Minerals hoạt động gần khu thữ nghiện vũ khí Woomera của Úc.
Chính quyền Hà Nội nói đang lắng nghe các mối quan tâm nhưng dường như không có gì thay đổi. Mới đây Dũng tuyên bố khai thác bô-xít là một chính sách lớn của đảng và nhà nước. Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải tái xác nhận sự ủng hộ của chính phủ, và nhiều quan chức cấp tỉnh tham dự cuộc họp quặng mỏ mới đây để bênh vực dự án, lập luận rằng bất chấp sự có mặt của công nhân Tàu, cộng cuộc phát triển này sẽ giúp ích cho những sắc dân nghèo sinh sống trong vùng.
Một chuyên viên về Việt Nam, ông Carl A. Thayer, hiện giảng dậy tại Cao Đẳng Lực Lượng Quốc Phòng Úc thuộc đại học New South Wales nói rằng áp lức buộc Việt Nam phải tiến hành như đã hoạch định hiện rất lớn. Việt Nam cần giao thương với nước Tàu, nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới, để sống còn. Thayer thừa nhận rằng không có công ty của người Tàu nào hoạt động độc lậi với chính phủ cả. Ông nói: "Nếu bạn đi lên cấp cao tất sẽ gặp mạng lưới quân sự hay an ninh". "Nhưng sự chiếm đóng của người Tàu? Tôi không tin điều này">
Thayer nhận thấy :"Một số những khó khăn là do chính người Việt tư tạo ra". Nước này càng ngày càng lệ thuộc vào đầu tư trực tiếp từ nước ngoài để nền kinh tế khỏi bị chìm. Năm qua đầu tư từ hải ngoại vô Viêt Nam sụt 11.5 tỷ, con số chưa từng thấy. Người Tàu năm rồi có 73 dự án đầu tư ở Việt Nam trị giá $334 triệu.Vì kinh tế thế giới suy thoái, đầu tư trực tiếp từ ngoại quốc sụt 70% trong quý đầu 2009 so với cùng thời kỳ naỳ năm ngoái
Hà Nội đang kêu gọi gia tăng đầu tư, và mỏi mòn ngóng đợi tiền từ bên ngoài châm vô giữa lúc kinh tế trong nước đã xẹp xuống. Chênh lệch cân mậu dịch với nước Tàu lại mỗi lúc một toác hoác bất lợi cho phía Việt Nam. Càng nhiều công ty người Tàu vượt biên giới thẩy hàng triệu đô-la vào các dự án mới thì Hà Nội lại càng khó mà áp đặt mọi điều kiện. Ngay cả chuyện tự kềm chế chi tiêu cũng không làm được. Thayer nói "Người Việt cần thận trọng về những gì mình mong ước".
(Điền Thảo dịch)
